Bộ phim Us (Chúng ta): Những thông điệp ngầm nâng tầm chất kinh dị

Nếu bỏ qua một vài chi tiết thừa và không đào bới về logic thì đây là 1 trong số ít phim kinh dị hay và có chiều sâu nhất mà Nextphim từng xem. Bộ phim Us (chúng ta) không sử dụng thủ thuật jumpscares quen thuộc – 1 hình thức tôi không đánh giá cao, cảm thấy rất nghèo nàn và rẻ tiền.

Không sử dụng những hình ảnh ma quái ghê rợn, cái chất kinh dị nó nằm ở trong từng cử chỉ, từng câu nói, đánh thức nỗi sợ hãi tiềm tàng ẩn sâu dưới những giác quan – nỗi sợ con ác quỷ trong chính bản thân mỗi con người.

Những thông điệp ngầm nâng tầm chất kinh dị trong bọ phim Us

“Us” mang đến một sự trải nghiệm đa dạng đa chiều, mỗi một người xem sẽ có những cái nhìn khác nhau, quan điểm và độ cảm thụ khác nhau. Nên sẽ có người không hiểu chê phim không hay, có người thấy hay nhưng cũng không giải thích được, có người hiểu nhưng thấy chưa hoàn hảo tới mức xuất sắc. Và cả những người đánh giá hay cũng sẽ có thể đưa ra những ý kiến trái chiều.

Bộ phim Us

Nextphim.com chỉ biết chắc chắn 1 điều rằng, bạn sẽ ôm một mớ thắc mắc về nhà và những câu hỏi tại sao không có lời giải đáp; còn lúc xem sẽ tưởng như đang xem phim tấu hài, bạn sẽ thấy cả rạp cười nghiêng ngả, xen kẻ là những biểu cảm có sức ám ảnh mạnh mà chỉ chực chờ lúc bạn về nhà, một mình, cười và nhìn thấy mình trong gương qua ánh đèn ngủ lay lắt mới thật sự kinh hãi.

Vì thế, bài phân tích dưới đây sẽ là cái nhìn phiến diện của cá nhân tôi, dựa vào kinh nghiệm xem phim tâm lý/hack não của mình + thông tin tìm hiểu thêm được về lịch sử, chính trị Mỹ để giải thích một số chi tiết, có thể đúng có thể sai nhưng hi vọng đem đến thêm những cái nhìn mới và rõ ràng hơn.

[Bài viết có tiết lộ nội dung phim, độc gia lưu ý]

Theo Nextphim, kinh dị chỉ là yếu tố phụ trong “Us”, Peele sử dụng nó để làm nền để dẫn xuất những thông điệp ngầm về bản chất con người, về mặt trái xã hội và chính trị Mỹ đương thời. Tôi từng xem và cực kì thích bộ phim “American beauty“, khi xem bô phim Us, tôi liên tưởng đến nó và cảm thấy có một sự tương đồng nhẹ giữa 2 bộ phim: góc khuất đằng sau “giấc mơ Mỹ”. Us có rất nhiều chi tiết và hình ảnh ẩn dụ, có thể nói là hơi quá tham lam khi cố tình nhồi nhét quá nhiều thứ. Có lời khen cho Peele khi rất tài tình trong việc sử dụng các hình ảnh mang tính biểu tượng cao và xuyên suốt như cái kéo, màu đỏ, thỏ, 1986, jeremiah 11:11, 4, lửa, “find yourself”, đoàn người nắm tay nhau…

Có những chi tiết, tôi chưa hiểu được ngay từ lúc xem mà sau khi xem xong phải ggs mới hiểu hết được, vd Jeremiah 11:11 là một đoạn trong kinh thánh: “Therefore thus saith the LORD, Behold, I will bring evil upon them, which they shall not be able to escape; and though they shall cry unto me, I will not hearken unto them.”

Đại thể như là một sự báo hiệu điềm xấu sẽ đến, và không một ai tránh khỏi được. Có thể hiểu theo cách, đôi khi Chúa quyết định sẽ trừng phạt cho những tội lỗi mà chúng ta gây ra thay vì cứu rỗi nếu quá trễ để hối cãi. Y như cách thánh địa Jerusalem bị tàn phá sau 300 năm huy hoàng cho dù Jeremiah cố gắng cứu vớt sau hành động sám hối chậm trễ. => Hãy sám hối trước khi quá muộn! Đó là lời mà Peele muốn truyền tải, nhưng là đến ai?!

11:11 cộng lại bằng 4, gia đình Wilson, gia đình Tyler đều có 4 người. Cảnh gia đình Wilson Red nắm tay đứng trước cổng nhà Wilson cũng giống 4 con số 1. Trong văn hoá phương Đông, số 4 đại diện cho cái chết (Tử). Nếu viết số 1 như kiểu 1 gạch “l” thì 11:11 = l l : l l, soi trong gương sẽ không có sự khác biệt. Tại sao tôi lại lôi gương vào đây, vì Nextphim từng đọc qua hiện tượng ảnh gương – Mirror Image (điển hình là trường hợp của tổng thống Abraham Lincoln), có 1 chút giống với Doppelgänger – khái niệm mang đến nguồn cảm hứng cho Peele tạo nên bộ phim Us.

Trong khi hầu hết mọi người sợ con số 13, nhưng tôi lại sợ con số 11 hơn, mọi năm thường lo lắng khi ngày 11/11 tới vì từng gặp xui xẻo ngày này. ll:ll cũng gây liên tưởng đến “Trump wall” sau khi được thay thế bằng hàng rào thép thay cho bức tường như dự tính ban đầu.

1986 – là năm diễn ra phong trào “Hands Across America”, sự kiện lịch sử vô cùng ý nghĩa khi hơn 6,5 triệu người Mỹ tham gia nối vòng tay lớn kêu gọi chống nạn đói, nhằm hỗ trợ người nghèo và vô gia cư. Chú ý cái áo trắng mà Adelaide Wilson (Lupita Nyong’o) mặc lúc đầu phim (mặc phía trong cái áo đen trúng thưởng) cũng có dòng chữ “Hands Across America”.

Đây chính là điểm mà xoáy sâu trong kí ức Adelaide khiến cô hoạch định kế hoạch về sau này, lí do tại sao thì khoan bàn đến nhưng có 1 ý nghĩ loé lên trong đầu tôi. Có lẽ ai coi xong cũng đều biết “Us” có 1 plot twist đó là Adelaide white (phân biệt Red) là Adelaide fake – doppelganger, còn Adelaide red mới là real. Trong khi cũng cùng là “Hands Across” nhưng nếu vòng tay của năm 1986 thể hiện sự đoàn kết vì mục tiêu chung của cả xã hội thì vòng tay Red hiện tại lại là một sự chia rẻ, chia cắt bởi “cây kéo” chính trị, thể hiện sự phân biệt đối xử, xung đột sắc tộc. Thông qua hình ảnh đoàn người mặc áo đỏ nắm tay nhau trải dài, Peele dẫn dắt khán giả liên hệ đến Trump Wall (mình có nhắc ở trên) – “bức tường ngăn cách Mỹ và Mexico” của tổng thống Donald Trump.

Khi Adelaide fake lấy cắp cái áo để giả dạng hòng thay thế cho Adelaide real cũng tương đồng với việc sự kiện “Hands across america” được lặp lại như thể một thứ hàng fake, còn bản chất Adelaide fake/real ai xấu ai tốt cũng giống như Trump wall sẽ mang lại hiệu quả tốt hay hậu quả xấu (cho Mỹ) vẫn chưa biết được nhưng fake muôn đời là fake, cho dù Trump với mục đích tốt (cho riêng Mỹ) thì đó cũng không phải là mục đích chung cho cả xã hội loài người.

Trên phương diện văn hoá, điều đó chỉ thể hiện một tư tưởng da trắng thượng đẳng và lòng yêu dân tộc nửa vời, giả tạo khi thứ làm nên một “America dream” chính là sự đa dạng văn hóa và sắc tộc, khi mà giấc mơ có thể biến thành hiện thực với bất cứ ai ở tầng lớp nào và màu da, chủng tộc bất kì.

Như hình ảnh những con thỏ bị nhốt trong lòng sắt ở đầu phim và tự do ở cuối phim, cũng dễ thấy Peele cố tình cài cắm các thông điệp về chủng tộc, thỏ cũng có thỏ trắng, thỏ đen, thỏ nâu, thỏ vàng, thỏ lai trắng đen…huống hồ con người. Khi ta nhìn vào chúng, ta không phân biệt, bởi đối với ta cho dù bọn nó có lông màu gì, khác nhau ntn thì cũng là “Thỏ”.

Vậy tại sao loài người chúng ta lại tự phân biệt, tách biệt và cô lập nhau mà không thể cùng là một thể thống nhất?! Còn lí do tại sao Peele lại chọn thỏ, tôi nghĩ bởi con thỏ nó hay ở chỗ nhìn bề ngoài rất hiền lành, dễ thương nhưng nếu nó cắn thì tay cũng chảy máu. Có 1 bộ phim có câu nói: sợ nhất và ghét nhất chính là thỏ, bởi vì chúng ta không lường trước được sự nguy hiểm của nó đằng sau vẻ ngoài vô hại.

Bộ phim Us

Điều này khá trùng hợp khi Peele đưa hình tượng Michael Jackson vào Us, cái áo đen trúng thưởng của Adelaide mà bị fake đánh cắp chính là Michael Jackson “Thriller” T-shirt. Và bộ jumpsuit Michael Jackson mặc trong MV Thriller cũng na ná bộ đồ của các “Red” mặc. (Btw, bộ đồ của Red cũng khá giống đồ tù nhân Mỹ). Có lẽ Michael Jackson là đại diện hoàn hảo cho tính hai mặt mà bộ phim Us đang muốn nhắm đến. Như Peele chia sẻ trên Mashable:

“Michael Jackson is probably the patron saint of duality. The movie starts in the ’80s — the duality with which I experienced him [Jackson] in that time was both as the guy that presented this outward positivity, but also the “Thriller” video which scared me to death.

Jackson’s duality obviously extends beyond the horror-inspired “Thriller” video, too. He both did and did not do what he was accused of, a kind of Schrödinger’s abuser who could be loved and suspected simultaneously.”

Ngoài ra, chữ “Thỏ” bằng tiếng Việt trên áo của Zora chắc chắn là có ý đồ, Việt Nam và Thỏ liên quan với nhau như thế nào?! gg “rabbit and Vietnam” tôi đã tìm thấy được bài hát “White rabbit” ngụ ý nói về chiến tranh Việt Nam. Điều đầu tiên tôi nghĩ đến là có phải chăng cả 2 giống nhau ở chỗ đều là chuột bạch cho những công cuộc thí nghiệm (có thể là vô nhân tính)?! Sau khi xem lời bài hát “White rabbit” có thêm 1 số điểm hay ho:

“One pill makes you larger, and one pill makes you small
And the ones that mother gives you, don’t do anything at all” -> khúc này nghe đúng kiểu thí nghiệm luôn.

“When logic and proportion have fallen sloppy dead
And the white knight is talking backwards
And the red queen’s off with her head
Remember what the dormouse said
Feed your head, feed your head” -> khúc này tôi nghĩ dường như cũng được Peele lấy làm cảm hứng, quá giống 1 số chi tiết trong bộ phim Us luôn. Ở trên tôi sử dụng từ Adelaide white cho hình ảnh Adelaide bận đồ trắng, còn red bận đồ đỏ. Không ngờ lại trùng hợp với bài hát này, lại còn có nội dung rất giống nữa. Rồi cả khúc cắt đầu con thỏ nữa nhé, tại sao là đầu (head).

Thật rùng mình lần 2 khi liên tưởng đến nước Mỹ, Trump wall và sự kiện “Hands across america”. Khi tìm hiểu thêm về 2 sự kiện này, tôi phát hiện 1 điểm cực kì hay đó là 2 vùng lãnh thổ New England (vùng đông dân nhất của Mỹ 1986 và là nơi định cư lâu đời của người Anh di cư tại Bắc Mỹ) và Minneapolis/Milwaukee (lãnh thổ lâu đời của người Mỹ bản xứ – thổ dân da đỏ) đã có những cuộc biểu tình khi không được tham gia “Hands across America 1986”. Đây là 2 vùng lãnh thổ có thể nói là cái nôi của nước Mỹ.

Đối chiếu qua bộ phim Us, cảnh con thỏ bị cắt đầu có khiến mọi người liên tưởng giống tôi không?! Ngoài ra, nhà gương thông thế giới bên trên với Red dưới những con đường hầm có cái bảng hiệu phía trên chữ “Find yourself” nhưng nếu lúc đầu (thời Adelaide còn nhỏ) là “Shaman Vision Quest” (Shaman là giáo phái pháp sư thời cổ/trung cổ) với hình ảnh pháp sư/tù trưởng của thổ dân da đỏ thì 30 năm sau đổi thành “Merlin’s Forest” (Merlin là pháp sư phò trợ cho vua Arthur, là người giám hộ Chén Thánh, có công cứu người Anh trong cơn hỗn loạn sau khi Đế chế La Mã sụp đổ cũng như chiến đấu vì sự yên bình của nước Anh).

Còn con đường thông đến Red tại sao lại là “find yourself”?! Red có thể là Doppelgänger, có thể là thất bại của thí nghiệm nhân bản vô tính, có thể là một thế giới song song… nhưng bỏ qua những thứ cao siêu và vượt xa khỏi đời thực, sẽ thấy Red như thể đại diện cho cái bản ngã trong mỗi chúng ta, đại diện cho những tiềm thức hoang sơ, những giá trị hoang dã mà chúng ta cần tự mình khám giá và đương đầu, chúng có thể tốt có thể xấu, có thể man rợ có thể thuần khiết, nhân từ… không quan trọng, cái quan trọng là tìm ra chính mình. Rằng mình là ai, mình cần gì. Us – chúng ta, chúng ta là ai, chúng ai cần gì. Gửi thông điệp “find yourself” đến U.S., để thấy nước Mỹ từ đâu, là ai, cần gì! Như cựu tổng thống Bush từng nói:

“Chúng ta đang thấy những giá trị vốn có của mình bị tàn phá một cách tàn nhẫn. Có lúc tưởng như thế lực khiến chúng ta tách rời mạnh hơn những gì giúp chúng ta xích lại gần nhau. Chúng ta phải tìm lại bản sắc của chính mình. Để nước Mỹ được tươi mới, chúng ta chỉ cần nhớ lại những giá trị mà chúng ta từng có”.

Sau “Get Out” Peele đã bạo dạn hơn khi mạnh tay truyền tải những thông điệp có sức nặng lớn. Với sự hỗ trợ của Mike Gioulakis, Peele khai thác nhiều cảnh cận mặt diễn viên, nhấn mạnh biểu cảm của họ. Tôi đánh giá cực kì cao biểu cảm gương mặt của dàn diễn viên, nhất là Lupita Nyong’o. Rõ ràng, tượng vàng Oscar năm nào không hề làm mình thất vọng.

Tuy nhiên, nếu so với “Get out” thì bộ phim Us có nhiều điểm hạn chế hơn. Vd: 3/4 thời lượng phim khắc hoạ Red như thể các thực thể bí ẩn ở một thế giới song song và mang nhiều tính tâm linh (khi thế giới phía dưới các đường hầm trong lòng đất dường như lặp lại đúng cử chỉ và những sự kiện diễn ra trong thế giới phía trên) thì đoạn gần cuối lại giải thích rằng đây là cuộc thử nghiệm nhân bản thất bại. Thà bỏ luôn cái nhân bản đi thì hay hơn biết bao, kiểu như Peele hơi tham nhỉ. Hay là có ý đồ gì đây ta  Thôi, vì phần trên khá dài rồi nên không đào bới thêm nữa. Chẳng phải trong White rabbit có câu:
“When logic and proportion have fallen sloppy dead…” hay sao?!

Content Protection by DMCA.com